Do grupy tej zaliczyć należy zaburzenia Wchłaniania jelitowego spowodowane różnymi czynnikami szkodliwymi prowadzącymi do zaniku błony śluzowej jelita cienkiego (fiat mucosa). Do tego rodzaju czynników należą np. niektóre przewlekłe zakażenia jelitowe, niektóre choroby pasożytnicze, przewlekłe głodzenie — zwłaszcza połączone z niedoborem białka w diecie, przewlekłe nie- dotlenienie (niedokrwienie jelit, niedokrwistość z niedoboru żelaza), niedobory niektórych związków, czynniki chemiczne, ujemne działanie niektórych leków, czynniki fizyczne (np. promienie X) i inne. Działaniu tych czynników sprzyjają niektóre zaburzenia wewnątrzustrojowe, a zwłaszcza stany niedo— borów immunologicznych. Mimo że pierwotnie szkodliwym czynnikiem wywołującym zanik błony śluzowej jelit nie jest gluten, to jednak działa on na uszkodzoną błonę śluzową szkodliwie i pogłęhia istniejące zaburzenia. Mechanizm zaniku kosmków w większości z tych stanÓw polega na upośledzeniu czynności mitotycznej w kryptach jelitowych (enterbpatia aregeneracyjna). Jest on więc różny od celiakii, w której mamy do czynienia z przyspieszeniem podziałów komórkowych w kryptach (enteropatia hiperproliferacyjna).